قاضى احمد بن محمد غفارى كاشانى
526
تاريخ نگارستان ( فارسى )
ناصر الملك همدانى وزير قانونخواه و اروپا رفته بود . شاه در باغشاه بيرون دروازهء تهران ساكن بود . بعد از توپ بستن مجلس در 23 جمادى الاولى 1326 ه لياخوف روسى بعد از هفت ساعت جنك جمعى كشته و برخى زخمى و گروهى اسير شدند و روز 25 جمادى الاولى دو روز پس از توپ بستن مجلس حكمى بامضاى كلنل لياخوف فرماندهء بريكاد در تهران منتشر و بوسيلهء دستخط مشير السلطنهء صدراعظم تصحيح گرديد در آن نوشته بود كه شاهزاده مؤيد السلطنه حاكم تهرانست و لياخوف حكمران نظامى . در جنك با مجلس تقريبا دويست تن از مشروطهخواهان اسير شدند و برخى مانند : ملك المتكلمين ، ميرزا جهانگير خان صور اسرافيل روح القدس كشته شدند و سيد محمد طباطبائى و سيد عبد اللّه بهبهانى از تهران نفى شدند و سيد حسن تقىزاده و بهار الواعظين بسفارت انگليس پناه بردند و سيد جمال واعظ اصفهانى بلرستان فرار كرد و در آنجا كشته شد . فرمان حكومت نظامى بتاريخ 22 ژوئن 1908 ميلادى مطابق 1326 هجرى در تهران آگهى شد : چون تهران و ساير شهرستانهاى ديگر كشور در تحت قانون نظامى خواهد بود فرمان داديم كه كليهء اجتماعات در خيابانها و محلات ممنوع است . سرانجام آزاديخواهان و سران ايشان مانند ستار خان و باقر خان از تبريز دوباره شورش كردند و سپاهى بفرمان على قلى خان سردار اسعد بختيارى و نجفقلى خان صمصام السلطنه از اصفهان و از گيلان برياست محمد ولى خان سپهسالار تنكابنى و سردار محسن و يپرم خان ارمنى به تهران تك آوردند و در اول صبح جمادى الثانيه 1327 وارد تهران شدند پس از كمى زد و خورد محمد على شاه پادشاهى را بدرود گفته و براى حفظ جان در قريهء زرگنده بسفارت روس پناه برد سپس طبق قانون اساسى احمد ميرزا كودك دوازده سالهء وى بپادشاهى برگزيده شد و عضد الملك رئيس ايل قاجار كه مردى محترم و مهربان بملت بود بنيابت وى پرداخت و سپهسالار تنكابنى نخست وزير و وزير جنك شد و سردار اسعد وزير داخله و يپرم خان رئيس كل شهربانى . بعد از پناهندگى محمد على شاه در زرگنده ميان سفارت روس و انگليس از طرف هيأتى شروط زير تنظيم شد : يكم - محمد على شاه مخلوع از ايران خارج شده و كشور را ترك گويد . دوم - جواهرات سلطنتى را كه با خود برده رد نمايد . سوم - قرضهايى كه شخصا نموده ادا كند و املاك خود را كه رهن گذارده از املاك دولتى جدا كند و صد هزار تومان وظيفهء ساليانه مقرر گرديد كه بعدا قطع شد .